20 mar 2016

Cors de Lombard (LoReS), leccion 5: La prima coniugacion

Bentornaîd, câr amîc. Prima de cominçar la nœva lecion del #corsdelombard, vòlh regordar-v que en queîl dí quí la grafia LoReS l'è passada a la version 2.0, cond l'introduccion d'un par de cambiameînt gràfîc per adatar-s melh a la grafia de aldelà de li Âlp. Però li novità e i cambiameînt i sarà presentaîd de quí a pòc. Adess passom a la lecion, cond la spłegacion del comportament deî verb a la prima coniogacion, valadir la coniogacion -ar. Li sarà presentade quí tute li forme existente, cond la forma que la LoReS la consídera stàndard. Proînt? Andom!
Entrà tuît i modeîl de coniogacion verbal de la lengua lombarda, la coniogacion -ar l'è sença dubi vuna de li plu compatade. La prima persona singolar la g'ha la desinença variàbel en tuît i têmp, cond l'única diferença que el condicional e el sojontiv despess i la perd. Come de nòrma en lombard, la desinença variàbel l'è [i] end el blòc occidental e [e] en quell oriental, ma anca [Ø], [o] o [a] a caràter local. Li diference principaîl entrà i varî grôp lingüístîc i è:

· desinença variàbel final a la persona 1;
· spostament tònic a la persona 4 end i têmp indicatîv e sojontîv preseînt;
· cambi de desinença a la persona 5, de [e(f)] a [i(f)];
· cambiament de desinença per el condicional entrà blòc occidental e oriental, płu una forma desvilupada a carater local, valadir "ia", "ess" e "av";
· mantegniment de la coniogacion impersonal per la persona quella de 6 end el blòc oriental;
· mantegniment de la coniogacion impersonal per la persona quella de 4 end el grop setentrional, end el bergamasc, el tisinés e a caràter local.

Adess vardom una bella tabellina endovè que ve presenti la forma considerada stàndard end el LoReS insema a li forme locaîl. Ve recòrdi que queîst datî i provén de l'Atlas Italo-Svísser que, ensema a trar via i noêv italianîsm de l'últim sècol (l'è ajornada al principi del '900), i dà una vision miga sempre vera.

VERB D'EXEMPI: Lavar.

INDICATIV:
*MiTiLu/LéNo~Vo~Lor/LoreNote:
PresentLavi
Lavo

Làvet


Lava


Lavom
Lavem
Lava
Lavev
Laviv

Laven
Lava

stàndard
.lá(v)i.....occ., l-emil.
.lá(v)e.....or.
.lá(v)o,
lá(v)u
.....n-or., set.
.laf.....NO, PV, VB
..lá(v)et,
lá(v)ɛt
....occ., or.
..lá(v)es,
lá(v)ɛs
....SO, TN
..laf....n-occ., PV
...lá(v)a,
lá(v)ɑ
...occ., or.
....lá(v)om,
lá(v)um
..mil., CT
....la(v)óm
la(v)úm
..or., NO, VA
....lá(v)a,
lá(v)ɑ
..set., BG, BS, CT
....la(v)óma,
la(v)úma
..NO, PV
....lá(v)ɛm,
lá(v)em
..CR, LO, BS
....la(v)ém..LO, VB
.....la(v)é(f),
la(v)í(f)
.occ., or.
......lá(v)ɛn,
lá(v)en,
lá(v)an
occ.
......lá(v)a,
lá(v)ɑ
or., CO, CT, LC, MI, SO
PassadLavavi
Lavava

Làvavet


Lavava


Lavàvom
Lavàvem
Lavava
Lavàvov
Lavàvev

Lavaven
Lavava

stàndard
.la(v)á(v)i.....occ.
.la(v)á(v)e.....or.
.la(v)á(v)a.....n-occ., NO, PV, SO, TN, VA
..la(v)á(v)et,
la(v)á(v)ɛt
....occ., or.
..la(v)á(v)es,
la(v)á(v)ɛs
....SO, TN
...la(v)á(v)a,
la(v)á(v)ɑ
...occ., or.
....la(v)á(v)om,
la(v)á(v)um
..occ., MN
....la(v)á(v)ɛm,
la(v)á(v)em
..or., mer., VB
....la(v)á(v)a,
la(v)á(v)ɑ
..set., BG, BS, CT, NO
.....la(v)á(v)of,
la(v)á(v)uf
.occ., MN
.....la(v)á(v)ef,
la(v)á(v)ɛf
.or., LO, NO, VB
......la(v)á(v)ɛn,
la(v)á(v)en,
la(v)á(v)an
occ.
......la(v)á(v)a,
la(v)á(v)ɑ
or., CO, CT, LC, MI, SO
FuturLavarò
Lavaró

Lavarét


Lavarà


Lavarom
Lavarem
Lavarà
Lavarev
Lavariv

Lavaran
Lavarà

stàndard
.la(v)aɾó,
la(v)ɛɾó,
la(v)aɾú
.....or., set., PV, MI
.la(v)aɾɔ́,
la(v)ɛɾɔ́
.....occ., TN
.la(v)aɾé.....SO
..la(v)aɾét....occ., or.
..la(v)aɾɛ́s,
la(v)aɾás
....set.
..la(v)aɾáj....n-occ.
...la(v)aɾá,
la(v)ɛɾá
...occ., or.
....la(v)aɾóm,
la(v)aɾúm
..or.
....la(v)aɾém,
la(v)aɾɛ́m
..occ., TN
....la(v)aɾóma,
la(v)aɾúma
..NO, PV
....la(v)aɾá,
la(v)ɛɾá
..set., BG, BS, CT
.....la(v)aɾé(f),
la(v)aɾí(f)
.occ., or.
......la(v)aɾán,
la(v)ɛɾán
occ.
......la(v)aɾá,
la(v)ɛɾá
or., SO, CT

SOJONTIV:
*MiTiLu/LéNo~Vo~Lor/LoreNote:
PresentLavi
Lava


Làvet



Lavi
Lava


Lavom
Lavem
Lavi
Lava
Lavev
Laviv
Lavégov¹

Laven
Lavi

Lava

stàndard
.lá(v)i.....occ.
.lá(v)e.....or.
.lá(v)a,
lá(v)ɑ
.....n-occ., n-or., MN, PV, NO
.lávja.....CT, SO
..lá(v)et,
lá(v)ɛt
....occ., or.
..lávjɛs....SO
..lávjɛt....CT
...lá(v)i...CT, MI, TN
...lá(v)e(s),
lá(v)ɛ(s)
...BG, BS, SO (2)
...lá(v)a,
lá(v)ɑ
...occ., MN
...lávja,
lávjɑ
...CT, SO
....la(v)óm,
la(v)úm
..or., NO
....lá(v)om,
lá(v)um
..occ.
....lávjɛm,
lávjem
..CT
....la(v)ém..LO, VB
....lá(v)e(s),
lá(v)ɛ(s)
..BG, BS (2)
....lávi..CT
....lávja,
lávjɑ
..SO
.....la(v)é(f),
la(v)í(f)
.occ., or.
.....lavéɡof,
lavéɡuf
.CT, VA (1)
.....la(v)éɡef,
la(v)éɡɛf
.or., CT (1)
.....lavjé(f).SO, VB
......lá(v)en,
lá(v)ɛn,
lá(v)an
occ.
......lá(v)iCT, MI, TN
......lá(v)e(s),
lá(v)ɛ(s)
BG, BS
......lá(v)a,
lá(v)ɑ
CT, MN, TN
......lávjen,
lávjɛn
CT, SO
......lávja,
lávjɑ
CT, TN
PassadLavassi
Lavass

Lavàsset


Lavass


Lavàssom
Lavàssem
Lavass
Lavàssov
Lavàssev

Lavassen
Lavass

stàndard
.la(v)ási.....occ.
.la(v)áse.....or.
.la(v)ás.....NO, PV, SO, TN, VB, BG, BS
..la(v)áset,
la(v)ásɛt
....occ., or.
..la(v)áses,
la(v)ásɛs
....SO, TN
...la(v)ás...occ., or.
....la(v)ásom,
la(v)ásum
..occ.
....la(v)ásem,
la(v)ásɛm
..or., mer., VB
....la(v)ás..set., BG, BS, CT
.....la(v)ásof,
la(v)ásuf
.occ.
.....la(v)ásef,
la(v)ásɛf
.or.
......la(v)ásen,
la(v)ásɛn
occ.
......la(v)ásor., set., MI, CT

CONDICIONAL:
MiTiLu/LéNo~Vo~Lor/LoreNote:
Lavaressi
Lavaress


Lavaria



Lavaravi
Lavarav
Lavarèsset



Lavaríet



Lavaràvet

Lavaress



Lavaria



Lavarav

Lavarèssom
Lavarèssem
Lavaress

Lavaríom
Lavaríem


Lavaràvom
Lavaràvem
Lavarèssov
Lavarèssev


Lavaríov
Lavaríev


Lavaràvov
Lavaràvev
Lavaressen
Lavaress


Lavarien
Lavaria


Lavaraven
Lavarav
stàndard



Occ.



Mer.

la(v)aɾía,
la(v)aɾíɑ
.....MI, PV, TN
la(v)aɾɛ́si,
la(v)aɾési
.....occ.
la(v)aɾɛ́se,
la(v)aɾése
.....or.
la(v)aɾɛ́s,
la(v)aɾés
.....n-occ., BG, BS, SO, MN
la(v)aɾá(v)i,
la(v)aɾáf
.....-
.la(v)aɾíɛt,
la(v)aɾíet
....MI, PV, TN
.la(v)aɾɛ́sɛt,
la(v)aɾɛ́set
....occ., or.
.la(v)aɾɛ́sɛs,
la(v)aɾɛ́ses
....SO, TN
.la(v)aɾɛ́s....CT, NO, SO
.la(v)aɾá(v)ɛt,
la(v)aɾá(v)et
....-
..la(v)aɾía,
la(v)aɾíɑ
...MI, PV, TN
..la(v)aɾɛ́s...occ., or.
..la(v)aɾáf...-
...la(v)aɾíom,
la(v)aɾíum
..MI
...la(v)aɾíam..PV
...la(v)aɾɛ́som,
la(v)aɾɛ́sum
..occ., MN
...la(v)aɾɛ́sem,
la(v)aɾɛ́sɛm
..or., LO, VB
...la(v)aɾɛ́s..BG, BS, CT, SO
...la(v)aɾá(v)om,
la(v)aɾá(v)um
..-
....la(v)aɾíof,
la(v)aɾíuf
.MI
....la(v)aɾíef,
la(v)aɾíɛf
.PV, TN
....la(v)aɾɛ́sof,
la(v)aɾɛ́suf
.occ.
....la(v)aɾɛ́sem,
la(v)aɾɛ́sɛm
.or.
....la(v)aɾá(v)of,
la(v)aɾá(v)uf
.-
.....la(v)aɾíen,
la(v)aɾíɛn
MI, PV
.....la(v)aɾíaTN
.....la(v)aɾɛ́sen,
la(v)aɾɛ́sen
occ.
.....la(v)aɾɛ́sor.
.....la(v)aɾáven-

IMPERATIV:
MiTiLu/LéNo~Vo~Lor/LoreNote:
-


Lava


Lavi
Lava

Lavom
Lavem
Lavev
Laviv
Laven
Lavi
Lava
stàndard

VARI:
INF.Lavarstàndard
.la(v)á...occ., or.
.la(v)áɾ...TN, CG
.la(v)ɛ́,
la(v)é
...NO
.la(v)ɛ́ɾ,
la(v)éɾ
...n-occ.
GER.Lavandstàndard
.la(v)ánt,
la(v)ándo
...occ., or.
PART.LavadLavadaLavadsLavadestàndard
.la(v)á(ː)...occ.
.la(v)át...or.
..la(v)á(ː)..occ.
..la(v)áda,
la(v)ádɑ
..or.
...la(v)á(ː).occ.
...la(v)átʃ,
la(v)áj(t)
.or.
....la(v)á(ː)occ.
....la(v)áde,
la(v)ádi
or.

(1) Forma arcàica, encœ quasi inexistenta.
(2) La s'è desvilupada una forma cond una <s> finala su l'impronta del sojontiv passad, ma questa S l'è miga sempre doperada.