20 mar 2016

Cors de Lombard (LoReS), leccion 5: La prima coniugacion

Bentornads, car amix. Prima de cominçar la nœva leccion del #corsdelombard, vòlh regordar-v que en quely dí quí la grafia LoReS l'è passada a la version 2.0, cond l'introduccion d'un pér de cambiaments gràfic per adatar-s melh a la grafia de aldelà deli Alp. Però li novetà e i cambiaments i sarà presentads de quí a pòc. Adess passom a la leccion, cond la splegacion del comportament dei verb a la prima coniugacion, valadir la coniugacion -ar. Li sarà presentade quí tute li forme existente, cond la forma que la LoReS la consídera stàndard. Pronts? Andom!
Entrà tuts i modely de coniugacion verbala de la lengua lombarda, la coniugacion -ar l'è sença dubi vuna de li plu compatade. La prima persona singolar la g'ha la desinença variàbel en tuts i temp, cond l'única diferença que el condicional e el sojontiv despess i la perd. Come de nòrma en lombard, la desinença variàbel l'è [i] end el blòc occidental e [e] en quell oriental, ma anca [Ø], [o] o [a] a caràter local. Li diference principaly entrà i vari grop lingüístic i è:

· desinença variàbel finala a la persona 1;
· spostament tònic a la persona 4 end i temp indicativ e sojontiv present;
· cambi de desinença a la persona 5, de [e(f)] a [i(f)];
· cambiament de desinença per el condicional entrà blòc occidental e oriental, plu una forma desvilupada a carater local, valadir "ia", "ess" e "av";
· mantegniment de la coniugacion impersonala per la persona 6 end el blòc oriental;
· mantegniment de la coniugacion impersonala per la persona 4 end el grop setentrional, end el bergamasc, el tixinés e a caràter local.

Adess vardom una bella tabellina endovè que ve presenti la forma considerada stàndard end el LoReS insema a li forme localy. Ve regordi que quests dati i provén de l'Atlas Italo-Svísser que, insema a trar via i nœv italianism de l'últim sècol (l'è ajornada al principi del '900), i da una vision mia sempre vera.

VERB D'EXEMPLI: Lavar.

INDICATIV:
*MiTiLu/LéNo~Vo~Lor/LoreNote:
PresentLavi
Lavo
Làvet

Lava

Lavom
Lava
Lavev

Laven
Lava
stàndard
.lá(v)i.....occ., l-emil.
.lá(v)e.....or.
.lá(v)o,
lá(v)u
.....n-or., set.
.laf.....NO, PV, VB
..lá(v)et,
lá(v)ɛt
....occ., or.
..lá(v)es,
lá(v)ɛs
....SO, TN
..laf....n-occ., PV
...lá(v)a,
lá(v)ɑ
...occ., or.
....lá(v)om,
lá(v)um
..mil., CT
....la(v)óm
la(v)úm
..or., NO, VA
....lá(v)a,
lá(v)ɑ
..set., BG, BS, CT
....la(v)óma,
la(v)úma
..NO, PV
....lá(v)ɛm,
lá(v)em
..CR, LO, BS
....la(v)ém..LO, VB
.....la(v)é(f),
la(v)í(f)
.occ., or.
......lá(v)ɛn,
lá(v)en,
lá(v)an
occ.
......lá(v)a,
lá(v)ɑ
or., CO, CT, LC, MI, SO
PassadLavavi
Lavava
Làvavet

Lavava

Lavàvom
Lavava
Lavàvov

Lavaven
Lavava
stàndard
.la(v)á(v)i.....occ.
.la(v)á(v)e.....or.
.la(v)á(v)a.....n-occ., NO, PV, SO, TN, VA
..la(v)á(v)et,
la(v)á(v)ɛt
....occ., or.
..la(v)á(v)es,
la(v)á(v)ɛs
....SO, TN
...la(v)á(v)a,
la(v)á(v)ɑ
...occ., or.
....la(v)á(v)om,
la(v)á(v)um
..occ., MN
....la(v)á(v)ɛm,
la(v)á(v)em
..or., mer., VB
....la(v)á(v)a,
la(v)á(v)ɑ
..set., BG, BS, CT, NO
.....la(v)á(v)of,
la(v)á(v)uf
.occ., MN
.....la(v)á(v)ef,
la(v)á(v)ɛf
.or., LO, NO, VB
......la(v)á(v)ɛn,
la(v)á(v)en,
la(v)á(v)an
occ.
......la(v)á(v)a,
la(v)á(v)ɑ
or., CO, CT, LC, MI, SO
FuturLavaró
Lavarò
Lavaret

Lavarà

Lavarom
Lavarà
Lavarev

Lavaran
Lavarà
stàndard
.la(v)aɾó,
la(v)ɛɾó,
la(v)aɾú
.....or., set., PV, MI
.la(v)aɾɔ́,
la(v)ɛɾɔ́
.....occ., TN
.la(v)aɾé.....SO
..la(v)aɾét....occ., or.
..la(v)aɾɛ́s,
la(v)aɾás
....set.
..la(v)aɾáj....n-occ.
...la(v)aɾá,
la(v)ɛɾá
...occ., or.
....la(v)aɾóm,
la(v)aɾúm
..or.
....la(v)aɾém,
la(v)aɾɛ́m
..occ., TN
....la(v)aɾóma,
la(v)aɾúma
..NO, PV
....la(v)aɾá,
la(v)ɛɾá
..set., BG, BS, CT
.....la(v)aɾé(f),
la(v)aɾí(f)
.occ., or.
......la(v)aɾán,
la(v)ɛɾán
occ.
......la(v)aɾá,
la(v)ɛɾá
or., SO, CT

SOJONTIV:
*MiTiLu/LéNo~Vo~Lor/LoreNote:
PresentLavi
Lava

Làvet


Lavi
Lava

Lavom
Lavi
Lava
Lavev
Lavégov¹

Laven
Lavi

Lava
stàndard
.lá(v)i.....occ.
.lá(v)e.....or.
.lá(v)a,
lá(v)ɑ
.....n-occ., n-or., MN, PV, NO
.lávja.....CT, SO
..lá(v)et,
lá(v)ɛt
....occ., or.
..lávjɛs....SO
..lávjɛt....CT
...lá(v)i...CT, MI, TN
...lá(v)e(s),
lá(v)ɛ(s)
...BG, BS, SO (2)
...lá(v)a,
lá(v)ɑ
...occ., MN
...lávja,
lávjɑ
...CT, SO
....la(v)óm,
la(v)úm
..or., NO
....lá(v)om,
lá(v)um
..occ.
....lávjɛm,
lávjem
..CT
....la(v)ém..LO, VB
....lá(v)e(s),
lá(v)ɛ(s)
..BG, BS (2)
....lávi..CT
....lávja,
lávjɑ
..SO
.....la(v)é(f),
la(v)í(f)
.occ., or.
.....lavéɡof,
lavéɡuf
.CT, VA (1)
.....la(v)éɡef,
la(v)éɡɛf
.or., CT (1)
.....lavjé(f).SO, VB
......lá(v)en,
lá(v)ɛn,
lá(v)an
occ.
......lá(v)iCT, MI, TN
......lá(v)e(s),
lá(v)ɛ(s)
BG, BS
......lá(v)a,
lá(v)ɑ
CT, MN, TN
......lávjen,
lávjɛn
CT, SO
......lávja,
lávjɑ
CT, TN
PassadLavassi
Lavass
Lavàsset

Lavass

Lavàssom
Lavass
Lavàssov

Lavassen
Lavass
stàndard
.la(v)ási.....occ.
.la(v)áse.....or.
.la(v)ás.....NO, PV, SO, TN, VB, BG, BS
..la(v)áset,
la(v)ásɛt
....occ., or.
..la(v)áses,
la(v)ásɛs
....SO, TN
...la(v)ás...occ., or.
....la(v)ásom,
la(v)ásum
..occ.
....la(v)ásem,
la(v)ásɛm
..or., mer., VB
....la(v)ás..set., BG, BS, CT
.....la(v)ásof,
la(v)ásuf
.occ.
.....la(v)ásef,
la(v)ásɛf
.or.
......la(v)ásen,
la(v)ásɛn
occ.
......la(v)ásor., set., MI, CT

CONDICIONAL:
MiTiLu/LéNo~Vo~Lor/LoreNote:
Lavaressi
Lavaress

Lavaria


Lavaravi
Lavarav
Lavarèsset


Lavaríet


Lavaràvet

Lavaress


Lavaria


Lavarav

Lavarèssom
Lavaress

Lavaríom


Lavaràvom

Lavarèssov


Lavaríov


Lavaràvov

Lavaressen
Lavaress

Lavarien
Lavaria

Lavaraven

stàndard





la(v)aɾía,
la(v)aɾíɑ
.....MI, PV, TN
la(v)aɾɛ́si,
la(v)aɾési
.....occ.
la(v)aɾɛ́se,
la(v)aɾése
.....or.
la(v)aɾɛ́s,
la(v)aɾés
.....n-occ., BG, BS, SO, MN
la(v)aɾá(v)i,
la(v)aɾáf
.....-
.la(v)aɾíɛt,
la(v)aɾíet
....MI, PV, TN
.la(v)aɾɛ́sɛt,
la(v)aɾɛ́set
....occ., or.
.la(v)aɾɛ́sɛs,
la(v)aɾɛ́ses
....SO, TN
.la(v)aɾɛ́s....CT, NO, SO
.la(v)aɾá(v)ɛt,
la(v)aɾá(v)et
....-
..la(v)aɾía,
la(v)aɾíɑ
...MI, PV, TN
..la(v)aɾɛ́s...occ., or.
..la(v)aɾáf...-
...la(v)aɾíom,
la(v)aɾíum
..MI
...la(v)aɾíam..PV
...la(v)aɾɛ́som,
la(v)aɾɛ́sum
..occ., MN
...la(v)aɾɛ́sem,
la(v)aɾɛ́sɛm
..or., LO, VB
...la(v)aɾɛ́s..BG, BS, CT, SO
...la(v)aɾá(v)om,
la(v)aɾá(v)um
..-
....la(v)aɾíof,
la(v)aɾíuf
.MI
....la(v)aɾíef,
la(v)aɾíɛf
.PV, TN
....la(v)aɾɛ́sof,
la(v)aɾɛ́suf
.occ.
....la(v)aɾɛ́sem,
la(v)aɾɛ́sɛm
.or.
....la(v)aɾá(v)of,
la(v)aɾá(v)uf
.-
.....la(v)aɾíen,
la(v)aɾíɛn
MI, PV
.....la(v)aɾíaTN
.....la(v)aɾɛ́sen,
la(v)aɾɛ́sen
occ.
.....la(v)aɾɛ́sor.
.....la(v)aɾáven-

IMPERATIV:
MiTiLu/LéNo~Vo~Lor/LoreNote:
-


Lava


Lavi
Lava

Lavom


Lavev


Laven
Lavi
Lava
stàndard

VARI:
INF.Lavarstàndard
.la(v)á...occ., or.
.la(v)áɾ...TN, CG
.la(v)ɛ́,
la(v)é
...NO
.la(v)ɛ́ɾ,
la(v)éɾ
...n-occ.
GER.Lavandstàndard
.la(v)ánt,
la(v)ándo
...occ., or.
PART.LavadLavadaLavadsLavadestàndard
.la(v)á(ː)...occ.
.la(v)át...or.
..la(v)á(ː)..occ.
..la(v)áda,
la(v)ádɑ
..or.
...la(v)á(ː).occ.
...la(v)átʃ,
la(v)áj(t)
.or.
....la(v)á(ː)occ.
....la(v)áde,
la(v)ádi
or.

(1) Forma arcàica, encœ quasi inexistenta.
(2) La s'è desvilupada una forma cond una <s> finala su l'impronta del sojontiv passad, ma questa S l'è mia sempre doperada.